Oksford – grad usnulih tornjeva

Dobrodošli u Oksford, kulturni centar Engleske i celog anglo-saksonskog sveta unutar čijih, preko 1500 godina starih, zidina vlada mladalački duh. Dom jednog od najuglednijih univerziteta na svetu koji su pohađali mnogi budući državnici, pisci i naučnici.

oksford-panorama

Mala naseobina novonaseljenih Anglo-Saksonaca u Velikoj Britaniji na plitkom rečnom prelazu za stoku, što doslovno ime grada Oksforda znači u prevodu na tadašnji jezik, preteču sadašnjeg engleskog je u drugom milenijumu posle Hrista postala pogranično vojno uporište između kraljevstava Mersije i Veseksa (gledali ste ‘Vikinge’?).

U Normanskim invazijama na Veliku Britaniju, jedan plemić koji je služio Vilijama I, prvog normanskog kralja Engleske, Robert D’Ojli je podigao zamak koji je kasnije bio razoren u građanskom ratu (XVIII vek), postao zatvor a sada služi kao hotel. D’Ojli je bio šerif Oksfordšira, okruga čije je sedište Oksford. Njegov istoimeni nećak je podigao crkvu Svete Marije, velelepnu građevinu oko koje se nalazi istoimeni univerzitet. Robert D’Ojli mlađi je tokom sukoba između kralja Stefana i njegove rođake Matilde prebegao sa Stefanove na Matildinu stranu, tako da je na kraju dugačke opsade 1141. godine Matilda pobegla iz grada, a D’Ojli umro par nedelja pre ulaska Stefanovih sila u grad.

crkva-svete-marije

Crkva

crkva-svete-marije

Pogled koji dobijate sa crkve za 4 funte

 

Oksford nije izrastao u velik, industrijski grad kao London, Birmingem ili Liverpul, ali je bilo jedno od prvih mesta sa uspostavljenim obrazovnim sistemom. Tada su se najmlađi članovi lokalne zajednice školovali baš u crkvi Svete Marije, u tim godinama su se škole nalazile u sklopu i pravoslavnih, i katoličkih verskih objekata.

Predstavnici mnogih katoličkih redova, ‘beli fratri’, iliti Karmelićani, Augustinci, Dominikanci i ostali su imali svoja sedišta u Oksfordu, u XIII veku su se u prostorijama univerziteta održavale sednice Parlamenta i unutar zidina ovog grada sa neverovatnim kulturnim nasleđem su rođeni poznati kraljevi Engleske i krstaši, Ričard I, iliti Ričard Lavlje Srce, Jovan Bez Zemlje kao i Jovanova braća, sinovi Anrija II.

Prvi anglo-saksonski univerzitet na svetu koji je školovao mnoge velike ljude poput C.S. Luisa, Dž. R. R. Tolkina, Luisa Kerola, Margaret Tačer i Rouana Etkinsona. Oksford, osnovan je tokom 12. veka, godina osnivanja se ne zna, a postoji teorija da je kralj Alfred Veliki, koji je odbranio Veliku Britaniju od Vikinga otvorio debatu sa monasima koja je trajala nekoliko dana! U pitanju je bila 879. godina, ali Oksford je počeo naglo da se razvija tek u 12. veku, tri stotine godina posle debate između kralja Andrea i monaha.  Studenti su do 1476. godine učili samo iz usmenih predavanja, knjige su bile prava retkost, ali, sa dolaskom pisaće prese u Oksford, počeli su da se pojavljuju prvi udžbenici koji su veoma olakšali učenje mladim studentima. Oksford je poslužio kao inspiracija za popularan krimi roman Inspektor Mors pisca Kolina Dekstera, TV serija se sa velikim uspehom prikazivala dvanaest godina, od 1987. do 1999, a sam pisac kaže da je ‘ubio’ 83 studenta i 3 kancelara Oksforda u svojim novelama. Serija je dobila i prednastavak u kojem Šon Evans igra inspektora Morsa na početku karijere, a tek tu se saznaje da mu je prvo ime Endeavour, po kojem se serija i zove.

inspektor-mors

Džon To kao inspektor Mors

Kako postoje rivalstva u svetu sporta, politike i privrede, tako postoje i rivalstva među univerzitetima. Kembridž i Oksford su definitivno najbolji primer takvih rivalstava. Jedan od najcenjenijih univerziteta na svetu pored Oksforda je definitivno i Kembridž, osnovan od strane učenjaka koji su zbog straha od nasilja, koje je vladalo Kembridžom kada je došlo do velikog skandala uoči suđenja i vešanja dvojice studenata zbog ubitstva žene bez konsultacija sa Crkvom. Univerzitet Oksford nije radio neko vreme, ali je kasnije ponovo osnovan, dok je Kembridž dobio povlastice u vidu smanjenja poreza od strane samog kralja dvadesetak godina pre Oksforda. Danas, stipendisti Kembridža i Oksforda, talentovani veslači jednom godišnje odmeravaju snage u okršaju osmeraca na reci Temzi, u prestonici Londonu. obično na proleće, i, verovali ili ne, trka Oksford – Kembridž se održava još od 1829. godine! Kembridž je uspešniji za 8 pobeda od Oksforda koji je trijumfovao 70 puta.

oksford-kembridž-1841

Trka iz 1841. godine

Na trci 1877. godine, sudija Džon Felps nije video ko je pobednik zbog grupe čamaca koja mu je smetala da vidi pobednika, tako da je proglasio mrtvu trku. Potomak njegove sestre, Ričard Felps je sada predsednik  britanske veslačke federacije i takmičio se na olimpijskim igrama u Barseloni 1992. godine u osmercu i završio kao šesti, dok je sledeće godine u Kembridžovom čamcu pobedio Oksford. Čin svog pretka kojim je proglasio mrtvu trku smatra kao dokaz plemenitosti.

Najstariji koledž unutar univerziteta, Univerzitetski Koledž je osnovan 1249. godine, dok su između 1263. i 1264. osnovani Baliol i Merton. Kada su ovi koledži osnovani, učenjaci su počeli da prevode starogrčke spise na engleski jezik. Zarad ‘pomirenja’ između grčke filozofije i hrišćanske teologije, katolička crkva je finansijski podržavala ove koledže, koji su zajedno sa celim univerzitetom i gradom Oksfordom bili desetkovani epidemijom ‘znojeće bolesti’ (kuga) koja je harala Engleskom tokom 1517. godine.

baliol-koledž

Baliol koledž – 1870e

Čovek na najvišem položaju u Oksfordu nosi naziv kancelar i služi doživotno. Sadašnji kancelar Oksforda se zove Kristofer Paten.

kristofer-paten

Kristofer Paten

no-peel

‘No Peel’

Tokom srednjeg veka bilo je mnogo suludih pokušaja da se izleči od neke bolesti ili zaceli povreda, doktor univerziteta u Oksfordu je u 17. veku prepisao strogu dijetu svim učenicima univerziteta – krompir. Useljenik u Evropu donet na brodovima Kristofera Kolumba koji je jedan od sastojaka koji predstavlja osnovu ishrane čoveka u 21. veku je studentima preseo za ceo život jer su doručkovali, ručali i večerali samo koru krompira.

Na vratima u Hristovoj crkvi stoji grafit ‘NO PEEL’ koji predstavlja opravdano neslaganje studenata sa odlukom o krompir-dijeti, ali, u stvari je u pitanju tihi protest studenata zbog novoizabranog premijera, koji se prezivao ‘Peel’.

 

 

 

Hristova crkva je jedna od najlepših građevina u Oksfordu, inspirisala je Džoanu Rouling svojim stepeništem i halom za ručavanje, tako da su mnoge scene u kojima Hari Poter sa družinom jede magične večere sa mnogo ukusnih obroka smeštene u istu prostoriju u kojoj su desetine namrgođenih studenata jele kašu od krompira 7. put te nedelje.

isusova-crkva-oksford

Hristova crkva

Tokom prvog građanskog rata u Engleskoj vođenom između kralja Čarlsa I i članova Parlamenta sa ciljem da se vlast monarha ograniči, Čarls I je svoj dvor i Parlament sa svojim pristalicama prebacio u Oksford, usled nereda i izbacivanja kralja iz prestonice, Londona.

Kada je Oksford prošli put bio pod opsadom, ona je bila okončana bekstvom osobe zbog koje je podignuta. To se ponovilo preko 500 godina posle prošlog puta, kralj Čarls I je, prerušen u slugu pobegao iz zamka, ali je kasnije opet uhvaćen. Sile parlamentaraca predvođene generalom Fairfaksom su ušle u Oksford 1646. godine, koji je bekstvom kralja Čarlsa izgubio jedini razlog za bivanje pod opsadom.

Dvadeset godina posle građanskog rata izbio je čuveni požar u Londonu koji je te kobne 1666. godine drastično unazadio razvoj jedne od najbrže rastućih prestonica Evrope. Kralj Čarls II je zbog požara prebacio svoj dvor u Oksford, koji slobodno može poneti nadimak ‘Dom za odbačene kraljeve’. Čarls II se ubrzo vratio u prestonicu koja se polako počela oporavljati od vatrene pošasti koja ih je zadesila 1666. godine.

Industrijska revolucija koja je zahvatila celu Evropu tokom druge polovine 18. veka nije zaobišla ni Oksford. Kanal koji povezuje Oksford sa Temzom, preciznije, Londonom je za razvitak privrede i industrije Oksforda, koji po tome i nije poznat učinio mnogo. Kasnije je izgrađena pruga koja povezuje Oksford, Reding i London, a sa prvim automobilima, u Oksfordu je počela da se razvija i automobilska industrija.

oksford-kanal

Kanal je danas turistička atrakcija

Sin kraljice Viktorije, budući kralj Edvard VII je 1897. godine položio kamen temeljac za buduću Gradsku kuću, prelepu građevinu koju je projektovao Henri Her, engleski arhitekta koji je dizajnirao nekoliko koledža u Kembridžu i biblioteku u Fulamu.

oksford-gradska-kuća

Gradska kuća izgrađena u 19. veku je i dalje u upotrebi.

U to vreme nazvan Veliki rat, za nas Prvi svetski rat dosta je uticao na život u Oksfordu i rad univerziteta. Više se nije moglo videti mnoštvo mladića na ulicama, jer su olovke zamenili bajonetima, ‘Oksfordsice’ vojničkim čizmama i kapute uniformama. Ostalo je jako malo studenata, još manje učitelja, obično oni nesposobni za ratovanje zbog bolesti, starosti ili fizičkog nedostatka, dvorišta univerziteta su pretvorena u centre za obuku i trening budućih branilaca Velike Britanije i neki univerziteti su postali bolnice za ranjene u borbi.

oksford-barake

Vojne barake tokom Prvog svetskog rata

Pre Prvog svetskog rata, Oksford je doživeo nagli rast kada je populacija i industrijski razvitak u pitanju. Smrt je odnela mnogo stanovnika Oksforda, od trgovaca, preko studenata pa sve do profesora, ali rat i nije toliko omeo Oksford u daljem razvoju industrije. Tokom dvadesetih godina XX veka, osnovana je već pomenuta kompanija Moris Motors. Do 1970. godine, 20 hiljada meštana je radilo za ovu uspešnu korporaciju, ali je proizvođač Mini Morisa prodat BMW-u i sada se ovaj simpatični auto proizvodi na manjem i modernijem mestu.

Grad je razvitkom Moris Motorsa podeljen na dva dela. Severni deo, pun prelepih koledža, crkava i svih mogućig čuda tadašnje arhitekture bio je dom naočitim studentima koji su kasnije postajali advokati, naučnici, pisci i politički lideri, dok je jug pripadao automobilskoj industriji, na kojoj su prihodi većine stanovništva južnog dela Oksforda počivali.

oksford-moris

Tokom istorije, lepši pol nije imao jednaka prava kao muškarci i borbom feministkinja i sufražetkinja, većina žena je dobilo priliku za podjednak kvalitet školovanja kao i muškarci. Oksford je bio isključivo muški koledž preko 600 godina, kada su tokom druge polovine 19. veka osnovani prvi ženski koledži, dok su neki muški koledži dobili status mešovitih.

margaret-tačer

Čelična ledi proučava legure gvožđa.

 

 

Univerziteti lejdi Margeret Hal, svete Ane i svetog Hjuza su prvobitni ženski univerziteti na Oksfordu.  1973. godine i poslednji muški koledž je priznao pravo žena na školovanje u Oksfordu i posle veka borbe, žene konačno mogu da se školuju rame uz rame sa muškarcima. Neke poznate dame koje su pohađale Oksford su Margaret Tačer, Iris Mudroh i Indira Gandi.

 

Luftvafe i Rojal Er Forses su tokom Drugog svetskog rata u žestokim napadima uništavali većinu industrijskih centara i Nemačke i Velike Britanije, ali, Britanci su na kraju počeli sa žestokim bombardovanjem Berlina i civila, na šta su Nemci još žešće uzvratili. Adolf Hitler, diktator koji je direktno odgovoran za smrt miliona ljudi je u Oksfordu video idealnu prestonicu Engleske pod Nemačkom. Nemci nisu štedeli ni sever, ni jug Engleske, kao i istok i zapad, ali, jedino je Oksford ostao netaknut, jer, Hitler je želeo da Nemci marširaju u svoju novu prestonicu tako da velelepne građevine koje vekovima posmatraju, i pamte mogu da vide i najveće poniženje Engleske u vidu marširanja velikog ratnog neprijatelja u centar njihove kulture i prošlosti.

Nemačka je poražena, rat je završen, a Oksford je netaknut. Drugi svetski rat na njega nije ostavio ozbiljne posledice, tačnije, nije ih ni bilo, tako da je Oksford mogao da nastavi sa daljim razvojem bez da ga rat znatno unazadi, kao što je bio slučaj sa razvojem većine evropskih gradova kada je natalitet i industrija u pitanju.

 

Kako predsednik Srbije u slobodno vreme proizvodi rakiju, Tomovaču, tako koledži u Oksfordu proizvode pivo! Toma i Oksford u istoj rečenici, ako se ne varam to se u književnosti naziva groteska.

pivo-oksford

Tradicija

 

Tradicija proizvodnje najpopularnijeg alkoholnog pića na svetu u Oksfordu datira još od 18. veka, kada su neki koledži podstaknuti bogatim vlasnicima u podrumima otvorili prve pivare. Neke porodice su otvarale lance uspešnih pabova koji su prodavali pivo koje se isključivo proizvodi u pivarama u sklopu najuticajnijih univerziteta, danas je većina pivara u vlasništvu engleskog giganta kada je proizvodnja piva u pitanju, ‘Greene Kinga’.

 

 

 

 

prirodnjački-muzej-oksford

Prirodnjački muzej Univerziteta

Sve u svemu, Oksford je jedno od najraznovrsnijih mesta u Velikoj Britaniji sa zadivljujućom istorijom, arhitekturom i kvalitetom obrazovanja. Poseduje ono što ima većina gradova u Velikoj Britaniji – tradiciju, koju su radnici u fabrikama i na dokovima preneli na fudbal, i onda se neko pita zašto nam je draže da gledamo zanimljive i nepredvidive utakmice engleskih nižih liga prožetih tradicijom i tom nekom otmenošću, koja je nama na brdovitom Balkanu nepoznat pojam nego okršaje drugih evropskih klubova gde su konstantno milioni i milioni u igri!

tekst: Andrej Cvejanov

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditShare on TumblrEmail this to someone

Leave a Reply